1Cademy - دفتر اول - بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراق / Book One, Section 108: Umar, may God be pleased with him, turns his gaze from the station of weeping, which is self-existence, to the station of absorption.

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر اول / Masnavi: Book One
دفتر اول - بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه باو آنچ هاتف آواز داد / Book One - Section 107 - The remainder of the story of the minstrel, and Amir al-Mu'minin Umar, may God be pleased with him, bringing him the message that the heavenly caller cried out

Poem

دفتر اول - بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراق / Book One, Section 108: Umar, may God be pleased with him, turns his gaze from the station of weeping, which is self-existence, to the station of absorption.

Original content

پس عمر گفتش که این زاری تو
هست هم آثار هشیاری تو

راه فانی گشته راهی دیگرست
زانک هشیاری گناهی دیگرست

هست هشیاری ز یاد ما مضی
ماضی و مستقبلت پردهٔ خدا

آتش اندر زن بهر دو تا بکی
پر گره باشی ازین هر دو چو نی

تا گره با نی بود همراز نیست
همنشین آن لب و آواز نیست

چون بطوفی خود بطوفی مرتدی
چون به خانه آمدی هم با خودی

ای خبرهات از خبرده بی‌خبر
توبهٔ تو از گناه تو بتر

ای تو از حال گذشته توبه‌جو
کی کنی توبه ازین توبه بگو

گاه بانگ زیر را قبله کنی
گاه گریهٔ زار را قبله زنی

چونک فاروق آینهٔ اسرار شد
جان پیر از اندرون بیدار شد

همچو جان بی‌گریه و بی‌خنده شد
جانش رفت و جان دیگر زنده شد

حیرتی آمد درونش آن زمان
که برون شد از زمین و آسمان

جست و جویی از ورای جست و جو
من نمی‌دانم تو می‌دانی بگو

حال و قالی از ورای حال و قال
غرقه گشته در جمال ذوالجلال

غرقه‌ای نه که خلاصی باشدش
یا به جز دریا کسی بشناسدش

عقل جزو از کل گویا نیستی
گر تقاضا بر تقاضا نیستی

چون تقاضا بر تقاضا می‌رسد
موج آن دریا بدینجا می‌رسد

چونک قصهٔ حال پیر اینجا رسید
پیر و حالش روی در پرده کشید

پیر دامن را ز گفت و گو فشاند
نیم گفته در دهان ما بماند

از پی این عیش و عشرت ساختن
صد هزاران جان بشاید باختن

در شکار بیشهٔ جان باز باش
همچو خورشید جهان جان‌باز باش

جان‌فشان افتاد خورشید بلند
هر دمی تی می‌شود پر می‌کنند

جان فشان ای آفتاب معنوی
مر جهان کهنه را بنما نوی

در وجود آدمی جان و روان
می‌رسد از غیب چون آب روان

English translation

Then Umar said to him: This lamenting of yours / is still an effect of your wakefulness. / The path of one who has become annihilated is another path, / for wakefulness is another sin. / Wakefulness comes from remembrance of what has passed; / your past and your future are veils from God. / Set fire to both. How long / will you be full of knots from these two, like a reed? / As long as there is a knot in the reed, it is not a confidant; / it is not companion to that lip and voice. / When you circumambulate yourself, you circumambulate as one turned back; / even when you have come to the House, you are still with yourself. / O you whose reports make you unaware of the One who gives report, / your repentance is worse than your sin. / O you who seek repentance from a past state, / when will you repent of this repentance? Tell me. / Sometimes you make the bass note your qibla; / sometimes you make bitter weeping your qibla. / When Faruq became the mirror of secrets, / the old man's soul awoke from within. / Like the soul, he became without weeping and without laughter; / his soul went, and another soul came alive. / A bewilderment came within him then / by which he passed beyond earth and heaven. / A search beyond searching: / I do not know; you know, speak. / A state and speech beyond state and speech, / drowned in the beauty of the Lord of Majesty. / Drowned, not such that he has deliverance, / nor such that anyone but the Sea would know him. / The partial intellect would not be a spokesman for the Whole / if demand did not follow demand. / When demand comes upon demand, / the wave of that Sea reaches here. / When the story of the old man's state reached this point, / the old man and his state drew their faces behind the veil. / The old man shook his hem free of speech and discourse; / the half-said word remained in our mouth. / To make such joy and delight, / hundreds of thousands of souls are worth staking. / In hunting the thicket of the soul, be a falcon; / like the sun of the world, be a soul-staker. / The lofty sun has become soul-scattering; / every moment it is emptied, and they fill it. / Scatter soul, O spiritual sun; / show the old world renewed. / In human existence, soul and spirit / arrive from the Unseen like flowing water.

Updated 2026-05-17

Contributors are: