logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem

دفتر سوم - بخش ۱۲۹ - جواب آن مثل کی منکران گفتند از رسالت خرگوش پیغام به پیل از ماه آسمان / Book Three - Section 129 - The Answer to the Parable Told by the Deniers Regarding the Hare's Messengership and Message to the Elephant from the Moon in the Sky

Original content

سر آن خرگوش دان دیو فضول
که به پیش نفس تو آمد رسول

تا که نفس گول را محروم کرد
ز آب حیوانی که از وی خضر خورد

بازگونه کرده‌ای معنیش را
کفر گفتی مستعد شو نیش را

اضطراب ماه گفتی در زلال
که بترسانید پیلان را شغال

قصهٔ خرگوش و پیل آری و آب
خشیت پیلان ز مه در اضطراب

این چه ماند آخر ای کوران خام
با مهی که شد زبونش خاص و عام

چه مه و چه آفتاب و چه فلک
چه عقول و چه نفوس و چه ملک

آفتاب آفتاب آفتاب
این چه می‌گویم مگر هستم بخواب

صد هزاران شهر را خشم شهان
سرنگون کردست ای بد گم‌رهان

کوه بر خود می‌شکافد صد شکاف
آفتابی از کسوفش در شغاف

خشم مردان خشک گرداند سحاب
خشم دلها کرد عالمها خراب

بنگرید ای مردگان بی حنوط
در سیاستگاه شهرستان لوط

پیل خود چه بود که سه مرغ پران
کوفتند آن پیلکان را استخوان

اضعف مرغان ابابیلست و او
پیل را بدرید و نپذیرد رفو

کیست کو نشنید آن طوفان نوح
یا مصاف لشکر فرعون و روح

روحشان بشکست و اندر آب ریخت
ذره ذره آبشان بر می‌گسیخت

کیست کو نشنید احوال ثمود
و آنک صرصر عادیان را می‌ربود

چشم باری در چنان پیلان گشا
که بدندی پیل‌کش اندر وغا

آنچنان پیلان و شاهان ظلوم
زیر خشم دل همیشه در رجوم

تا ابد از ظلمتی در ظلمتی
می‌روند و نیست غوثی رحمتی

نام نیک و بد مگر نشنیده‌اید
جمله دیدند و شما نادیده‌اید

دیده را نادیده می‌آرید لیک
چشمتان را وا گشاید مرگ نیک

گیر عالم پر بود خورشید و نور
چون روی در ظلمتی مانند گور

بی نصیب آیی از آن نور عظیم
بسته‌روزن باشی از ماه کریم

تو درون چاه رفتستی ز کاخ
چه گنه دارد جهانهای فراخ

جان که اندر وصف گرگی ماند او
چون ببیند روی یوسف را بگو

لحن داودی به سنگ و که رسید
گوش آن سنگین دلانش کم شنید

آفرین بر عقل و بر انصاف باد
هر زمان والله اعلم بالرشاد

صدقوا رسلا کراما یا سبا
صدقوا روحا سباها من سبا

صدقوهم هم شموس طالعه
یومنوکم من مخازی القارعه

صدقوهم هم بدور زاهره
قبل ان یلقوکم بالساهره

صدقوهم هم مصابیح الدجی
اکرموهم هم مفاتیح الرجا

صدقوا من لیس یرجو خیرکم
لا تضلوا لا تصدوا غیرکم

پارسی گوییم هین تازی بهل
هندوی آن ترک باش ای آب و گل

هین گواهیهای شاهان بشنوید
بگرویدند آسمانها بگروید

English translation

Know the secret of that hare as the meddlesome devil Who came as a messenger before your nafs, So that it deprived the foolish nafs Of the Water of Life from which Khidr drank. You have inverted its meaning — You have spoken unbelief; make yourself ready for the sting. You spoke of the moon's trembling in the clear water, Saying that a jackal frightened the elephants. The story of the hare and the elephant — yes — and the water, The elephants' fear at the moon trembling in agitation. What does this finally resemble, O raw blind ones, With a moon before whom both elite and common are humbled? What moon, what sun, what celestial sphere, What intellects, what souls, what angels? Sun, sun, sun — What am I saying? Am I perhaps dreaming? The wrath of kings has toppled Hundreds of thousands of cities, O wicked lost ones. The mountain cleaves itself with a hundred fissures — A sun within its eclipse is concealed in the sheath. The wrath of holy men dries up the clouds; The wrath of hearts has laid worlds to ruin. Look, O dead ones without burial spices, At the place of punishment of the city of Lot. What indeed were the elephants, when three flying birds Shattered the bones of those little elephants? The weakest of birds is the ababeel, and yet it Tore the elephant asunder and accepts no mending. Who is there who has not heard of Noah's flood, Or the encounter of Pharaoh's army with the Spirit? The Spirit shattered them and cast them into the water; Particle by particle their waters were torn apart. Who has not heard of the fate of Thamūd, And of the ṣarṣar that was sweeping away the people of ʿĀd? At least open your eyes to such elephants Who were elephant-slayers in battle. Such elephants and tyrannical kings Are forever being stoned under the wrath of the heart. Forever from one darkness into another darkness They go, and there is no succor, no mercy. Have you not heard of good and evil repute? All have seen these things, and you remain unseeing. You render the seen as unseen — but Death will properly open your eyes. Suppose the world were full of sun and light — When you turn into a darkness like a grave, You will receive no share of that great light; Your window will be shut from the generous moon. You have gone into the well from the palace — What fault do the vast worlds bear? The soul that remains in the qualities of a wolf — How shall it behold the face of Yūsuf? Tell me. The Davidic melody reached the stone and the mountain, Yet the ears of those stone-hearted ones seldom heard it. Praise upon reason and upon justice at every moment — Wa-llāhu aʿlamu bi-l-rashād.

Believe the noble messengers, O Sheba! Believe the spirit which He who captivated it led captive. Believe them — they are rising suns; They will secure you from the shames of al-Qāriʿa. Believe them — they are resplendent full moons, Before they meet you upon al-Sāhira. Believe them — they are lamps in the darkness; Honor them — they are the keys of hope. Believe those who seek no benefit from you; Do not go astray, do not lead others astray.

Let us speak Persian — heed, leave Arabic; Be the Hindu of that Turk, O water and clay. Heed! Hear the testimonies of the kings: The heavens have believed — do you believe!

0

1

Updated 2026-05-16

Contributors are:

Gemini AI
Gemini AI
🏆 2

Who are from:

Google
Google
🏆 2

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related