1Cademy - بخش ۶ - الحکایه و التمثیل / Section 6

Learn Before

Asrar Nameh

Poem

بخش ۶ - الحکایه و التمثیل / Section 6 - The Tale and the Parable

Original content

بر دیوانه ای بی دل شد آن شاه
که ای دیوانه از من حاجتی خواه!

چو خورشیدست تاجم چرخ و رخشم
چرا چیزی نخواهی تا ببخشم؟

به شه دیوانه گفت ای خفته در ناز
مگس را دار امروزی ز من باز

که چندان این مگس در من گزیدند
که گویی در جهان جز من ندیدند

شهش گفتا که این کار آن من نیست
مگس در حکم و در فرمان من نیست

بدو دیوانه گفتا رخت بردار
که تو عاجزتری از من به صد بار

چو تو بر یک مگس فرمان نداری
برو شرمی بدار از شهریاری

به گرد خواجه و شه چند گردی؟
گریزی جوی زین خلقان به مردی

چو می بینی که دایم خلق بسیار
بماندند از پی دنیا طلب کار

همه بنشسته یک یک دم به غم در
همی بندند یک یک جو به هم بر

کجا چون طبع مردم خوی گیرست
ز هر کس آدمی عادت پذیرست

چو ایشان حال ایشان باز دانی
تو نیز از جهل خود در آز مانی

تو را چه گر توانگر سیم دار است؟
و یا درویش در صد اضطرار است؟

ترا از هر دو چون سود و زیان نیست
چرا پس در تنت زین غصه جان نیست؟

ز درویش و توانگر در ره آز
ببین تا خود چه می گردد به تو باز

اگر کم گردد از عمر تو ده سال
غمت نبود گر افزونت شود مال

ترا مالت ز عمر و جان فزونست
ندانم کاین چه سود او جنونست

الا ای بی خبر تا کی نشینی؟
قناعت کن اگر مرد یقینی

چو بالش نیست با خشتی به سر بر
چو خوبی نیست با زشتی به سر بر

چو دادی نیم نان این نیم جان را
فرا سر بر چنان کآید جهان را

English translation

That king approached a heartbroken madman, Saying, 'O madman, ask a favor of me! My crown is like the sun, my wheel and my steed, Why do you not ask for something so I may bestow it?' The madman said to the king, 'O you asleep in comfort, Keep the flies away from me today, For these flies have bitten me so much That you would say they saw no one in the world but me.' His king said, 'This work is not mine, The fly is not under my rule and command.' The madman said to him, 'Pack your bags, For you are a hundred times more helpless than I. Since you have no command over a single fly, Go and feel shame for your kingship. How long will you circle around master and king? Manfully seek flight from these people. When you see that always a great many people Remain as seekers in pursuit of the world, All sitting, adding sorrow upon sorrow every moment, They tie each barleycorn to another, Where, since the nature of people is to take on habits, Man accepts customs from everyone. When you recognize their condition from them, You too will remain in greed out of your ignorance. What is it to you if the rich man possesses silver? Or if the dervish is in a hundred distresses? Since there is neither profit nor loss for you from either, Then why does your soul not leave your body from this sorrow? From the dervish and the rich man on the path of greed, See what ultimately returns to yourself. If ten years decrease from your life, You would have no sorrow if your wealth increases. To you, your wealth is greater than your life and soul, I do not know what profit or madness this is. O heedless one, how long will you sit? Be content if you are a man of certainty. If there is no pillow, get by with a brick for a headrest, If there is no beauty, get by with ugliness. When you have given half a loaf to this half-soul, Raise your head above it all, let the world be as it may.'

Updated 2026-07-03

Contributors are: